Xuân không rượu, kém phần vui. Ðây là tâm lý rất bình thường của đại đa số cư dân Việt. Nói đúng hơn, việc sử dụng rượu của người Việt ta cũng như nhiều dân tộc khác đã thành một nét văn hóa lâu đời. Ðã là văn hóa thì luôn có cái hay, cái dở. Rượu được xem như là chất xúc tác của các cuôc giao lưu hội ngộ, gặp gỡ, đặc biệt khi vui, khi nghỉ ngơi thư giãn… Bởi vậy qua Tết, nhiều cơ quan công sở đều có rượu vang khai vị chúc mừng năm mới đầu Xuân. Nhìn rộng ra, thời điểm này, từ vỉa hè đến nhà hàng hay tại các tư gia, biệt phủ, nhà ngói bình dân đều thấy phảng phất mùi rượu mỗi dịp Xuân về. Ðâu đâu cũng thấy nâng ly, chúc tụng, vui tươi hứng khởi mà như cụ Nguyễn Du đã viết từ rất lâu: “Lòng Xuân phơi phới, chén Xuân tàng tàng”. Nếu nói văn hóa xưa, các cụ ta có bốn thú chơi thưởng ngoạn mà không thể thiếu trong mỗi dịp Xuân là cầm (chơi, nghe đàn), kỳ (xem, chơi cờ tướng), thi (làm, vịnh thơ), tửu (uống rượu). Ðiều này tạo ra một dư vị của khoảng khắc thời gian lúc giao mùa sang xuân, rất đặc trưng mà người ta vẫn ngửi thấy, nghe thấy, nhìn thấy, rất quen thuộc mỗi dịp Xuân về.
 |
Cái hay của rượu kể cũng nhiều, nhưng ít sách, tài liệu nói về cái dở của rượu. Phải chẳng người xưa không thích nói về cái dở của việc say rượu ? Cũng có thể người xưa ý thức tốt hơn hành vi sử dụng rượu hơn ngày nay, vì thế mà thấy hay nhiều hơn dở. Và quả thực thưởng rượu uống rượu thực sự đã lắng đọng thành nét văn hóa. Rượu là chất dẫn tới thơ, nhạc, họa….Thế mới thấy việc nâng chén ngày Xuân để sao cho vui, cho đúng chuẩn mực thật không dễ.
Ngẫm xưa, nhìn và nghĩ về ngày nay, tự hỏi việc nâng chén ngày Xuân có còn thực sự tinh tế thâm sâu của văn hóa ẩm tửu? Chúng ta thấy gần như đó là một thói quen, một trào lưu hơn là thể hiện ra những đặc trưng văn hóa. Có thể nói việc lạm dụng bia rượu tràn lan vào dịp Tết đã để lại một hệ quả nghiêm trọng với nhiều người. Năm nào các trung tâm chống độc cũng phải lọc máu, chạy thận, giải độc cho nhiều bệnh nhân sử dụng rượu quá mức. Rồi các vụ ẩu đả đánh nhau vì rượu cũng rất nhiều, làm nhiều người tử vong, nhập viện. Thống kê của chức năng cho thấy hầu hết các tai nạn giao thông do người điều khiển phương tiện sử dụng chất kích thích, trong đó có bia rượu. Sau mỗi kỳ nghỉ Tết, sang Xuân, cơ quan chức năng lại thông tin các vụ tai nạn, người nhập viện có liên quan đến rượu, thật đáng lo ngại!
Làm sao để việc nâng chén ngày Xuân thực sự vui vẻ và ý nghĩa? Câu hỏi này liên quan đến cả một hệ thống chức năng liên ngành mà chưa dễ gì có câu trả lời thỏa đáng. Một số giải pháp như khuyến cáo, tăng mức xử phạt, tuyên truyền chẳng thấm tháp gì so với hiện trạng vẫn đang tiếp diễn. Người ta thường nói “bao giờ cho đến ngày xưa” xem ra cũng có lý trong tình huống này. Ngay xưa các cụ nâng chén ngày Xuân sao thấy sâu xa, nhiều hàm ý. Còn ngày nay đâu đâu cũng thấy “zô zô…!, cành cạch…!” mà chẳng thấy thâm thúy cao siêu.
Việc uống rượu ngày Xuân ẩn chứa sự làm chủ hành vi tao nhã và vốn văn hóa của người thưởng thức ẩm thực. Trong phim Bao Thanh Thiên có lời hát “nâng chén tiêu sầu, sầu càng thêm”. Mong sao, ngày Xuân tới mỗi chúng ta nâng chén là để vui, chứ đừng mất tự chủ, rồi trở thành chén đắng!
Ngô Quốc Ðông
Bình luận