Hồi nhỏ tôi kết bạn với đám trẻ trong làng. Một lần đến nhà bạn chơi, tôi thấy mấy con chó nhà bạn rất kỷ luật và… tự trọng. Chúng không dám chực mâm cơm mà nằm xa xa chờ đến khi chủ cho ăn. Trong bầy có con chó lông trắng cộc đuôi đặc biệt biết điều, không tranh giành với đồng bọn, ngay cả chảy nước miếng vì thèm cũng không.
Bác trai kể, hồi bầy chó mới lớn, một lần mẹ bạn vội đi làm đồng nên quên cất niêu cá kho theo đúng kiểu “chó treo, mèo đậy”. Con lông trắng lẻn vào bếp, cậy tung nắp nồi, ăn vụng mấy con cá. Bác mang niêu cá ra sân, kéo thủ phạm ra dạy như dạy con. Rằng phải trông nhà, bảo vệ chủ, không được ăn vụng. Nói rồi, bác kê cái đuôi của nó lên thớt gỗ, chặt phăng mẩu đuôi. Nó kêu oẳng lên, bác dịt mồi thuốc lào vào vết thương, quấn băng lại. Mấy con chó khác rít khe khẽ, cụp đuôi xuống. “Từ đấy nó trở thành con Cộc. Có để thức ăn trên bàn mà chưa có phép của chủ cũng chẳng ăn vụng ăn viếc gì sất” - bác bảo.
Lúc học cấp 3, tôi đến nhà một bạn “tiểu thư” trong lớp để học nhóm. Nhà bạn nuôi em mèo tam thể rất xinh. Em ấy vừa yểu điệu, sạch sẽ vừa đi đứng khoan thai, vệ sinh đâu ra đấy.
Nhìn vậy mà hồi mới được ẵm về nhà, em ấy sống hoang dại, bất cần. Dạy kiểu gì cũng không chịu “ị” vào thau cát. Ðến khi anh trai bạn phải dùng biện pháp mạnh: đúng lúc tên mèo cứng đầu đi bậy, anh xách cổ lên gí mũi vào bãi ị của nó cho chừa. Sau đó, nó chịu đi vào thùng cát nhưng lúc nào cũng vãi ra ngoài một ít. Chủ nhắc nhẹ nhàng bao lần cũng không sửa. Anh ấy lại phải ra tay: hễ thấy nó cong đuôi lên chạy ra thau cát, anh cầm cái thước nhựa học sinh, đứng bên cạnh, nhịp nhịp chân giám sát. Tự nhiên ị ngoan hẳn!
Chó mèo còn thế huống chi con người tinh khôn hơn vạn vật! Tôi nhớ mãi bài học này.
**
Còn nhớ Giáng sinh năm ấy, tôi ẵm bé gái 24 tháng tuổi của mình đến nhà bạn chơi. Ba đứa trẻ gia đình ấy thuộc diện “nhà có điều kiện” nên các món đồ chơi cũng hấp dẫn. Chủ nhà đưa bé chiếc xúc xắc rất đẹp. Bé chơi mê mải, trừ lúc xin mẹ đưa đi “thủy lợi”, còn thì bé để yên cho mọi người ngồi quanh bàn tiệc trò chuyện thỏa thích.
Gần đến giờ về, tôi nhắc con chuẩn bị. Ba đứa trẻ kia nhìn món đồ chơi trong tay em bé đầy nghi ngại và nuối tiếc. Mẹ lũ trẻ tế nhị nói luôn (chắc là tránh cho khách khỏi khó xử): “Cháu cứ cầm chiếc xúc xắc này về chơi tiếp, nhé”. Nhưng con gái tôi trao lại món đồ cho anh chị, khoanh tay “ạ” mọi người để lên xe. Ai có mặt ở đấy cũng khen tấm tắc, tuy bé chưa hiểu mấy nhưng rất… hãnh diện.
Khi con học mẫu giáo, đưa con đi đâu chơi tôi thường cho con đem theo quả bóng bay, con thú nhồi bông xinh xinh để con tự chơi, hoặc góp vào chơi với trẻ hàng xóm. Giữa hai mẹ con có “luật lệ”: đồ chơi của nhà bạn thì được chơi chung, nhưng không được phép tự mang về nhà mình. Không mè nheo, đòi hỏi, tranh giành cái kiểu “cho không lấy, thấy không xin, rình rình ăn trộm”. Tôi cũng không ép con nhường đồ chơi của mình cho ai đó để làm vui lòng người khác. Nếu cháu thích thì tặng. Cả nhà không ai dung túng cho thói tự tiện lấy đồ của các thành viên trong gia đình, chỉ vì “cháu còn bé”. Quen tay lấy đồ của người thân ắt sẽ có ngày “cầm nhầm” đồ của người lạ.
Từ 5 tuổi trở đi, tôi mua bộ xếp chữ, xếp hình để con không bị cuốn vào những trò vô bổ và rèn tính giữ đồ cẩn thận, vì thất lạc một mảnh ghép thì phí cả bộ.
Tôi in màu 1 mặt các tờ tiền có mệnh giá khác nhau đúng kích thước thật để con nhận biết. Con tự gấp chiếc ví bằng giấy rất đẹp để cất “tiền”. Cuối cấp 1 con được “quản lý” tiền tiêu vặt, đôi khi photocopy bài học. Từng tờ tiền phải vuốt thẳng thớm, xếp ngay ngắn, không vo viên nhét bừa vào ba lô hay túi xách.
Dạy con trở thành người “tiêu tiền có ý thức” quan trọng như việc dạy trẻ trở thành người có đạo đức: Vay mượn bạn phải nhớ trả đúng hẹn. Cha mẹ nhờ đi mua đồ nhất định phải mang tiền thừa về trả lại.
Jose Marti (1853-1895) có câu: “Một người ích kỷ là một tên trộm”. Ðừng chủ quan và bỏ qua tính vị lợi, tham lam, khôn vặt, thèm thuồng cái thuộc về người khác của trẻ nhỏ.
Bình luận