Về nơi an nghỉ của một họ đạo lâu đời

Nằm trên đường Nguyễn Văn Tăng, cách nhà thờ Thánh Gẫm (quận 9 cũ) khoảng 700m, khu Ðất Thánh của họ đạo này gần như không có dấu hiệu để nhận biết từ bên ngoài. Trong cái ồn ã người xe ngoài con lộ lớn, nơi này mang một vẻ dung dị, an yên rất riêng, với những hàng tràm cao ngồng xào xạc lá mỗi khi gió thổi qua, những ngôi mộ đá ong, đá xanh phủ màu rêu trầm buồn, vết sứt mẻ như dấu tích thời gian không thể thiếu, xen lẫn nhiều mộ phần đắp đất đơn sơ… Tất cả hiện lên như bức tranh của cổ nhân để lại, ghi dấu một thời đã xa của vùng đất Gò Công, mà nay chỉ còn là tên gọi lưu trong sử sách.

Hình 6.JPG (30.15 MB)
Lăng ông Phủ Quyền gây chú ý bởi dáng vẻ bề thế, được dựng trên nền cao, phía trước có tam cấp đá dẫn lên

Một miền đất xưa

Thời điểm hình thành chính xác của Đất Thánh họ Thánh Gẫm hiện chưa được xác định. Tuy nhiên, nơi này gắn với lịch sử của xứ Gò Công xưa, một trong những giáo đoàn lâu đời nhất tại vùng Sài Gòn - Gia Định.

Từ mặt đường dẫn vào bên trong là một lối đi nhỏ bề ngang chừng 1.5m, dài 200m, được lát gạch ngay ngắn. Cuối đường có một nhà tiền chế lợp tôn, bên trong đặt bàn thờ để hằng năm đến tháng 11 sẽ có thánh lễ cầu nguyện cho các Đẳng linh hồn. Toàn khu Đất Thánh có diện tích chừng 2.000m2. Các phần mộ được bố trí thành từng hàng thưa thớt, không chen chúc như ở các nghĩa trang thường thấy. Theo ghi nhận của chúng tôi, có khoảng 70 ngôi mộ lớn nhỏ, trong đó gần 20 ngôi bằng đá ong, 5-6 phần mộ đá xanh và một số nấm mồ đắp đất. Không gian nơi đây mang nét hoang sơ của một nghĩa địa đã tồn tại qua nhiều năm tháng: rêu phủ trên những phiến đá, cỏ mọc xen giữa các phần mộ, cùng nhiều chi tiết chạm khắc đã mờ phai theo thời gian. Dẫu vậy, những dấu tích còn lại vẫn đủ giúp nhận ra sự khác biệt trong cách xây dựng mồ mả của người xưa.

Hình 4.JPG (21.63 MB)

Những ngôi mộ bằng đá ong, đá xanh có niên đại từ khoảng cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX - giai đoạn nghề khai thác và chế tác đá ở vùng Biên Hòa (nhất là khu vực Bửu Long) phát triển mạnh mẽ. Đá ong (hay còn gọi là phong thạch) là loại vật liệu từng được sử dụng phổ biến trong kiến trúc truyền thống Nam Bộ. Đặc trưng của loại đá này là bề mặt có nhiều lỗ nhỏ li ti như tổ ong, thường mang màu nâu đỏ hoặc đỏ đậm, có thể chẻ thành khối nhỏ như gạch hoặc để nguyên phiến lớn. Trước kia, với những gia đình bình dân, đá ong là lựa chọn tối ưu vì giá rẻ và dễ tìm. Tuy nhiên, do kết cấu rỗng, những phần mộ không phủ vữa qua thời gian dễ bị xói mòn, làm thất lạc đường nét ban đầu. Trong khi đó, đá xanh rắn chắc hơn, thuận lợi cho việc đẽo gọt, chạm khắc hoa văn và bền bỉ trước nắng mưa. Tại khu Đất Thánh, các ngôi mộ đá ong có nhiều kích thước, kiểu dáng khá giống nhau, được quây thành khung hình chữ nhật từ những phiến đá ghép lại. Một số ngôi mộ có các trụ đá ở góc với đỉnh cột tạo hình búp sen; số khác còn giữ được cấu trúc cổng vòm phía trước cùng bia mộ đặt bên trong.

Khác với đá ong, những mộ đá xanh có quy mô lớn và cách tạo hình cầu kỳ hơn. Mộ được bao quanh bởi thành đá hình chữ nhật, các trụ góc tạo hình búp sen quen thuộc cùng thân trụ chạm nổi họa tiết hoa lá, dây leo. Phía trước là cổng đá nhỏ mái vòm, hai bên khắc chữ Hán nhưng không còn rõ ràng. Nhìn tổng thể, mỗi phần mộ mang dáng dấp một quần thể thu nhỏ có cổng, thành bao và cột trụ sắp đặt cân đối, nhấn điểm bằng cây thánh giá trên đỉnh cổng giữa các chi tiết kiến trúc Á Đông. Dẫu không còn nguyên vẹn, tàn tích còn lại vẫn giúp hình dung về những nét kiến trúc độc đáo của người xưa.

Hình 10.JPG (21.34 MB)
Những phần mộ đất nằm rải rác khắp nơi

 Lăng mộ ông Phủ Quyền

Trong các quần thể mộ đá xanh, nổi bật nhất là lăng mộ ông Phủ Quyền. Theo ghi chép của linh mục Louis Trần Phúc Vỵ (nguyên chánh xứ Thánh Gẫm), ông Phủ Quyền là Chánh tổng xứ Gò Công, con của cụ Chữ. Nhờ gia thế giàu có, ông mua phủ hàm và là người có ảnh hưởng trong vùng. Năm 1848, ông dâng ruộng đất cho họ Gò Công; phần đất nhà thờ Thánh Gẫm hiện nay cũng do ông hiến tặng. Đáng tiếc, thông tin về cuộc đời ông hiện không còn nhiều. Khi tìm về giáo xứ để hỏi thêm về lai lịch và phần mộ của vị Chánh tổng xưa, chúng tôi được biết các tư liệu liên quan đến những thế hệ đầu tiên không còn được lưu giữ, đa số chỉ qua truyền khẩu. Vì thế, thời điểm ông qua đời cũng như năm xây dựng lăng mộ vẫn chưa thể xác định.

Công trình lăng ông Phủ Quyền gây chú ý bởi dáng vẻ bề thế, dựng trên nền cao với bậc tam cấp dẫn lên. Mặt tiền chia thành ba khoảng vòm lớn, nâng đỡ bởi hệ thống cột trụ vuông có hoa lá đắp nổi ở đầu cột và lan can con tiện đá xếp đồng đều phía dưới. Phía trên là đường viền trang trí gạch bông chạy ngang. Bên trong, bàn thờ đặt ở chính diện, cùng hai phần mộ vợ chồng ông Phủ Quyền nằm song song. Không gian mở qua ba vòm cửa tạo nên sự kết hợp giữa kiến trúc phương Tây và cách tổ chức không gian thờ tự truyền thống của người Việt.

Hình 3.JPG (20.96 MB)

Câu chuyện về gia đình ông Phủ Quyền còn gắn với người cha là cụ Chữ - người từng dâng quả chuông đầu tiên cho nhà thờ Gò Công, tên cụ khi ấy được khắc trên chuông đồng. Dẫu vậy, vị trí phần mộ của cụ hiện không còn xác định được. Trong khu Đất Thánh vẫn còn một số ngôi mộ đá xanh khá lớn, nhưng chưa đủ căn cứ để xác định đâu là nơi an nghỉ của cụ, chỉ biết cụ cũng được chôn cất tại đây.

***

Bên cạnh các ngôi mộ đá cổ, khu Đất Thánh còn khoảng 30 mộ đất nằm rải rác. Hình thức khá đơn sơ, phần lớn không có bia ghi thông tin, chỉ cắm một cây thánh giá phía trước để đánh dấu. Một vài mộ còn đọc được tên và tuổi, ngoài ra không còn dấu vết gì thêm.

Suy cho cùng, dẫu hình thức có khác nhau, tất cả đều đã an nghỉ trong cùng một lòng đất mẹ, cùng thuộc về lịch sử của cộng đoàn đã hiện diện trên vùng đất này qua biết bao thế hệ. Thời gian có thể làm phai mờ những dòng chữ trên bia đá, khiến người đời sau không còn nhớ rõ người nằm xuống là ai, nhưng những phần mộ ấy vẫn hiện diện như một phần ký ức của họ đạo Gò Công từ thuở hồng hoang xa xôi nào đó.

ANH THƯ

Từ khoá:
Chia sẻ:

Bình luận

có thể bạn quan tâm

Một bữa cơm ấm lòng giữa ngày mưa ở giáo xứ Đồng Tiến
Một bữa cơm ấm lòng giữa ngày mưa ở giáo xứ Đồng Tiến
Kỷ niệm 10 năm Ngày Thế giới Người nghèo, trưa 15.11.2026, giáo xứ Đồng Tiến, TGP TPHCM, đã tổ chức bữa cơm thân tình dành cho khoảng 150 người có hoàn cảnh khó khăn sinh sống quanh khu vực, không phân biệt lương giáo.
Đại hội giới trẻ Công giáo toàn miền bắc
Đại hội giới trẻ Công giáo toàn miền bắc
Gần 10.000 bạn trẻ đến từ 11 giáo phận đã quy tụ tại giáo phận Phát Diệm trong hai ngày 13-14.11.2026, tham dự Đại hội Giới trẻ Giáo tỉnh Hà Nội lần thứ XXII với chủ đề “Đứng lên và bừng sáng!” (Is 60,1). Diễn ra trong Năm Thánh kỷ...
Đêm tưởng nhớ nhạc sĩ Ân Đức
Đêm tưởng nhớ nhạc sĩ Ân Đức
Tối 14.11.2026, tại nhà nguyện Hội dòng Mến Thánh Giá Thủ Thiêm đã diễn ra đêm ca nguyện tưởng nhớ linh mục Ân Đức (Édouard Trần Ngọc Hoan), với chủ đề “Tôi ra đi gặp Người”.
Một bữa cơm ấm lòng giữa ngày mưa ở giáo xứ Đồng Tiến
Một bữa cơm ấm lòng giữa ngày mưa ở giáo xứ Đồng Tiến
Kỷ niệm 10 năm Ngày Thế giới Người nghèo, trưa 15.11.2026, giáo xứ Đồng Tiến, TGP TPHCM, đã tổ chức bữa cơm thân tình dành cho khoảng 150 người có hoàn cảnh khó khăn sinh sống quanh khu vực, không phân biệt lương giáo.
Đại hội giới trẻ Công giáo toàn miền bắc
Đại hội giới trẻ Công giáo toàn miền bắc
Gần 10.000 bạn trẻ đến từ 11 giáo phận đã quy tụ tại giáo phận Phát Diệm trong hai ngày 13-14.11.2026, tham dự Đại hội Giới trẻ Giáo tỉnh Hà Nội lần thứ XXII với chủ đề “Đứng lên và bừng sáng!” (Is 60,1). Diễn ra trong Năm Thánh kỷ...
Đêm tưởng nhớ nhạc sĩ Ân Đức
Đêm tưởng nhớ nhạc sĩ Ân Đức
Tối 14.11.2026, tại nhà nguyện Hội dòng Mến Thánh Giá Thủ Thiêm đã diễn ra đêm ca nguyện tưởng nhớ linh mục Ân Đức (Édouard Trần Ngọc Hoan), với chủ đề “Tôi ra đi gặp Người”.
Công giáo và việc thờ kính tổ tiên
Công giáo và việc thờ kính tổ tiên
Trong tháng các linh hồn, có lẽ người Công giáo Việt Nam nên nhìn lại việc thờ kính tổ tiên để tạo nên sự bình an và hòa thuận trong một số gia đình, gia tộc, và trong cả giao tiếp xã hội với nhiều người theo các tôn giáo...
Tôn kính tổ tiên trong văn hóa Việt
Tôn kính tổ tiên trong văn hóa Việt
Những tập tục như lập bàn thờ gia tiên, thắp hương, cúi lạy trước di ảnh, tổ chức ngày giỗ, tảo mộ và sum họp gia đình trong dịp lễ Tết là những cách diễn tả lòng biết ơn đối với nguồn cội.
Cỗ áo quan cho người cùng khổ
Cỗ áo quan cho người cùng khổ
Trong một góc nhà kho thuộc khuôn viên giáo xứ Cần Giuộc (giáo phận Mỹ Tho), thường xuyên có đến 40 cỗ quan tài được xếp ngay ngắn.
Chung tay lo cho người đã khuất
Chung tay lo cho người đã khuất
Giáo xứ Minh Hòa (giáo phận Xuân Lộc) được thành lập năm 1978 tại một vùng kinh tế mới. Với bà con giáo dân đa phần làm nông nghiệp và công nhân, chi phí tang chế là một gánh nặng.
Khu vườn thánh giữa lòng Thủ Đức
Khu vườn thánh giữa lòng Thủ Đức
Giữa nhịp sống náo nhiệt của TPHCM, có một khu Vườn Thánh lặng lẽ nằm trong khuôn viên Nhà hưu dưỡng linh mục Bắc Ninh (phường Thủ Đức).
Về nơi an nghỉ của một họ đạo lâu đời
Về nơi an nghỉ của một họ đạo lâu đời
Nằm trên đường Nguyễn Văn Tăng, cách nhà thờ Thánh Gẫm (quận 9 cũ) khoảng 700m, khu Ðất Thánh của họ đạo này gần như không có dấu hiệu để nhận biết từ bên ngoài.