Học hỏi Phúc Âm Chúa nhật XXX thường niên - năm A

Mt 22,34-40

Lm Antôn Nguyễn Cao Siêu, SJ phụ trách

1. Bài Tin Mừng này của thánh Mátthêu (Mt 22,34-40) thường được coi là đã dựa trên bài Tin Mừng của thánh Máccô (Mc 12,28-34). Mátthêu đã viết ngắn hơn Máccô. Bạn hãy tìm xem những điểm giống nhau và khác nhau giữa hai đoạn Tin Mừng đó.

- Mt 22,34-40 và Mc 12,28-34 có những điểm giống nhau và khác nhau. Ở Mt, “một người thông luật trong nhóm Pharisêu” (Mt 22,34-35), còn ở Máccô “một người trong các kinh sư” đến hỏi Đức Giêsu (Mc 12,28). Ở Mátthêu, nhóm Pharisêu hỏi là để thử (Mt 22,35), còn ở Máccô, ông kinh sư này hỏi có ý tốt (x. Mc 12,32-34). Cả hai bên đều hỏi câu hỏi có nội dung giống nhau về đâu là “điều răn trọng nhất” (megalê) hay “điều răn hàng đầu” (protê). Câu trả lời của Đức Giêsu về điều răn thứ nhất ở Mc 12,29-30 dài hơn Mt 22,37 và theo sát Đệ nhị luật 6,4-5 hơn. Còn về điều răn thứ hai, Mátthêu và Máccô như nhau (Mt 22,39; Mc 12,31). Khác với Mátthêu, sau khi Đức Giêsu trả lời, trong Máccô còn có cuộc truyện trò thân mật giữa ông kinh sư và Ngài (Mc 12,32-34).

2. Đọc Mt 22,34. Đức Giêsu đã làm cho nhóm Xa-đốc câm miệng về chuyện gì? Nhóm Xa-đốc là nhóm nào? Nhóm Xa-đốc có thân với nhóm Pharisêu không?

- Đức Giêsu đã làm nhóm Xa-đốc câm miệng về chuyện người chết sẽ được sống lại trong ngày sau hết (Mt 22,23-33). Nhóm Xa-đốc là nhóm các tư tế cấp cao, không tin vào sự sống lại. Họ chỉ tin vào Ngũ Thư, và họ cho rằng Ngũ Thư không nói gì đến sự sống lại của thân xác. Như thế nhóm này có quan điểm ngược với nhóm Pharisêu là nhóm tin có sự sống lại của thân xác vào ngày tận thế. Sau khi đụng độ với nhóm Xa-đốc, nay Đức Giêsu lại tiếp tục đụng với nhóm Pharisêu.

3. Đọc Mt 22,36. Theo các rabbi, qua Ngũ Thư, Thiên Chúa đã ban cho Môsê 613 điều răn. Vậy câu hỏi của ông ấy về “điều răn nào lớn nhất” có phải là một câu hỏi nghiêm túc không?

- Theo các rabbi, Thiên Chúa không chỉ ban cho ông Môsê Mười Điều răn trên núi Sinai (Xh 20,1-17), nhưng đã để lại cho ông 613 điều răn, trong đó có 365 điều răn cấm và 248 điều răn phải giữ. Tất cả những điều răn này nằm trong bộ Ngũ Thư. Vì số lượng quá nhiều nên các rabbi Do Thái thường đặt câu hỏi xem trong các điều răn này, điều răn nào lớn nhất, trọng nhất, hay đứng hàng đầu. Vậy câu hỏi trên của một người thông luật (nomikos) có thể là một câu hỏi nghiêm túc, dù ý hướng thực sự của ông này là muốn thử Đức Giêsu (Mt 22,35).

4. Mt 22,37 là đoạn đầu của kinh Shema (Đnl 6,4-5) mà mọi người đàn ông Do Thái phải hướng về Đền thờ ở Giêrusalem để đọc to, sáng tối hai lần. Mt 22,37 có khác với Đệ nhị luật 6,4-5 không?

- Phần đầu của câu trả lời của Đức Giêsu trong Mt 22,37 được trích trong sách Đệ nhị luật 6,4-5: “Nghe đây, hỡi Israel! ĐỨC CHÚA, Thiên Chúa của chúng ta, là ĐỨC CHÚA duy nhất. Hãy yêu mến ĐỨC CHÚA, Thiên Chúa của anh (em), với tất cả trái tim anh (em), với tất cả linh hồn anh (em), và với tất cả sức lực anh (em)”. Như vậy, Mátthêu đã đổi cụm từ “với tất cả sức lực” thành “với tất cả trí khôn”.

5. Điều răn thứ nhất ở Mt 22,37 có phải là một đòi hỏi triệt để tận căn không?

- Điều răn trọng nhất (megalê) và đứng hàng đầu (protê) là điều răn nói lên thái độ phải có đối với Thiên Chúa (Mt 22,38). Điều răn này đòi buộc ta yêu mến Thiên Chúa với toàn bộ mọi năng lực của mình như trái tim, linh hồn, trí khôn, hay sức lực. “Tất cả” là từ được nhắc lại nhiều lần, cho thấy Thiên Chúa đòi con người yêu Ngài một cách trọn vẹn, triệt để, chứ không chỉ một phần. Yêu với “tất cả trái tim của ngươi” là yêu với tất cả con người mình, vì đối với người Do Thái, trái tim không chỉ chi phối tình cảm, mà còn chi phối mọi hoạt động nội tâm, như lý trí, hiểu biết, ý thức, trí nhớ, suy tư, phán đoán, nhận định… Mọi năng lực tinh thần ấy của con người đều phải tập trung vào một đích nhắm là “yêu mến Đức Chúa, Thiên Chúa của ngươi”.

 6. Mt 22,39 là điều răn thứ hai được lấy từ sách Lêvi 19,18. Thế nào là yêu người thân cận? Đọc Luca 10,29-37 để biết người thân cận là ai.

- Điều răn thứ hai hướng đến tha nhân, được nói đến trong sách Lêvi 19,18. Điều răn này giống điều răn thứ nhất vì cũng đòi hỏi phải yêu mến (Mt 22,39). Nhưng đây là yêu mến người thân cận (Mt 5,43; 19,19). Yêu người thân cận như chính mình là coi người khác như một phần của con người mình, là thương người như thể thương thân. Lòng yêu mến tha nhân bắt nguồn từ tình yêu đối với Thiên Chúa, và được nuôi dưỡng bởi tình yêu ấy, vì tha nhân là thụ tạo của Thiên Chúa như ta, và là anh em của ta. Luca 10,29-37 cho thấy người thân cận của ta không phải chỉ là người đồng bào hay đồng đạo, nhưng là mọi người đang cần ta giúp đỡ.

7. Hai điều răn Đức Giêsu đưa ra ở Mt 22,37-39 có điểm nào giống nhau và khác nhau? Hai điều răn ấy có liên quan mật thiết với nhau không?

- Hai điều răn ở Mt 22,37-39 có cùng một động từ “yêu” (agapáô): yêu Thiên Chúa và yêu tha nhân. Điều răn thứ nhất đòi yêu Thiên Chúa một cách trọn vẹn, triệt để. Điều răn thứ hai đòi yêu tha nhân như chính mình. Ta không yêu tha nhân như yêu Thiên Chúa là Đấng Tạo Hóa, vì tha nhân cũng là thụ tạo như ta. Phải đặt tình yêu Thiên Chúa lên trên tình yêu đối với thụ tạo. Mặt khác, tình yêu tuyệt đối ta dành cho Thiên Chúa không làm giảm đi khả năng yêu mến tha nhân. Trái lại, cho ta có khả năng yêu tha nhân một cách anh hùng, đến nỗi đôi khi ta dám yêu tha nhân hơn yêu chính mình. Thánh Maximilian Kolbe là một thí dụ. Có thể ví tình yêu đối với Chúa như thanh dọc của thập giá, còn tình yêu đối với tha nhân như thanh ngang. Thanh ngang cần thanh dọc để bám, cả hai làm nên thập giá của đời Kitô hữu.

8. Đọc Mt 22,39. Yêu chính mình có phải là một điều răn không? Đâu là những tội tôi thường phạm đến chính bản thân mình?

- Qua điều răn thứ hai này, Đức Giêsu muốn chúng ta “Yêu người thân cận như (yêu) chính mình” (Mt 22,39). Ngài không đặt “yêu chính mình” thành một điều răn riêng biệt, có vẻ Ngài coi đó là chuyện tự nhiên. Nhưng Ngài đòi chúng ta yêu tha nhân như yêu chính mình. Ai không biết yêu chính mình cũng khó yêu tha nhân. Đôi khi chúng ta quên rằng cần phải học yêu chính mình để yêu một cách đúng đắn. Ta làm hại thân xác khi ta chiều theo những thèm muốn thấp hèn. Ta làm mình nghèo đi khi ta khép lại trong cái tôi ích kỷ… Mọi tội ta phạm đến Thiên Chúa hay tha nhân đều làm hỏng bản thân mình. Yêu mình thực sự luôn đòi ta mở ra trước Thiên Chúa và tha nhân.