Câu ca dao “Tháng Giêng là tháng ăn chơi/ Tháng Hai trồng đậu, trồng khoai, trồng cà…” có tự lâu đời, nhiều người thuộc lòng và cũng không ít người “áp dụng” để biến cái Tết Nguyên Đán thành “Tết mở rộng” với triền miên hoạt động vui chơi giải trí, du Xuân, nhân danh… Tết hãy còn.
Câu ca dao trên xuất phát từ thuở bức tranh xã hội nông nghiệp thuần nông, đời sống chậm rãi hãy còn sâu đậm, cuộc cần lao tựa vào mùa lúa nước một vụ theo mưa nắng, nhịp sinh hoạt khác xa đời sống công nghiệp xấp ngửa chạy theo thời gian hoạt động sản xuất. Điều kiện xã hội cũ khác nhiều ngày nay với thời giờ rảnh rỗi. Tết cùng biết bao lễ lạt nối nhau quanh năm hội tụ cả làng xóm tạo nên nếp mòn từ đời này sang đời khác. Quan niệm còn “mùng” còn Tết, nối thêm thành ra tháng Giêng không phải tháng làm ăn, nhiều người cứ thủng thẳng trà rượu, thăm viếng, vui chơi… Bức tranh đời sống cũ tái hiện nhiều qua bài ca dao, trong đó tháng Giêng chỉ là một đoạn thời gian trong năm mà thôi.
Tết Nguyên Đán trong xã hội thời 4.0 tồn tại trong sức mạnh níu giữ văn hóa, hoạt động sản xuất - kinh doanh rất tiết chế, sắp xếp để có mấy ngày vui cho mọi người, từ cơ quan, trường học, hộ gia đình… Hiện tượng kéo dài lê thê Tết khiến không ít doanh nghiệp, tổ chức, gia đình ngán ngại. Ông Nguyễn Xuân Ba, giám đốc một công ty tư nhân ở Vĩnh Long bày tỏ: “Năm nào tụi tui cũng sợ không khí Tết kéo dài, công nhân quay lại chậm và không đồng đều, tinh thần lao động bị trì níu phải khởi động lại từ từ, tâm lý “tháng ăn chơi” quả thực có, nổi rõ ở công nhân từ nông thôn…”. Từ thực tế ở địa phương mình, ông Cao Vĩnh Đắc ở Lấp Vò (Đồng Tháp) nhận xét: “Thôn xóm ầm ì lô tô, đánh bài, nhậu nhẹt, đàn ca suốt qua hết lối mùng, mệt lắm, công chuyện đồng áng, vườn tược bị ảnh hưởng!”. Ở Sài Gòn, nhiều cơ quan cũng chưa thực sự đi vào “guồng” trong những ngày làm việc sau Tết vì còn ảnh hưởng dư âm “chơi Xuân”.
Ngẫm lại, từ chuyện nông gia ngày nay đã thấy khác xa thời khởi nguồn bài ca dao cũ: lúa tăng vụ liền mạch không ngơi, rẫy càng khẩn trương hơn, sự “ăn Tết mở rộng” thực không phù hợp. Còn ở đô thị lớn, công trường, xí nghiệp, giờ giấc tính từng phút, đã xảy ra không ít trường hợp tâm lý “tháng Giêng…” dẫn đến bị kỷ luật, đuổi việc vì trả phép cho công ty xí nghiệp chậm, hay năng suất lao động kém, không tập trung.
Trong xã hội mới, việc trân quý và gìn giữ các giá trị truyền thống được xem xét phù hợp để không ảnh hưởng đến guồng máy vận hành nhịp nhàng của từng cơ sở sản xuất kinh doanh và toàn xã hội. Do vậy, tâm lý “Tháng Giêng…” trong ca dao cũ, liệu có bị lỗi thời?
Hằng Sinh
Bình luận