Trên những con đường rợp bóng bàng ở Côn Đảo, mùa hè không chỉ mang theo nắng vàng và gió biển, mà còn đánh thức một mùa với đặc sản rất riêng. Từ khoảng tháng 7 đến cuối tháng 8, khi những trái bàng chuyển dần sang màu vàng nâu rồi rụng đầy gốc, người dân trên đảo lại tất bật bước vào mùa làm mứt hạt bàng, món quà dân dã đã trở thành đặc sản nổi tiếng của vùng đất nằm giữa biển khơi.
Nếu có một món quà khiến tôi nhớ mãi sau chuyến đi Côn Đảo gần đây, thì đó không phải là những món hải sản đắt tiền, mà là một gói mứt hạt bàng nhỏ bé. Mở túi giấy ra, mùi thơm dìu dịu của hạt rang quyện cùng chút mằn mặn của muối biển khiến tôi ngạc nhiên. Chỉ là hạt của một loại cây mọc ven đường, vậy mà lại có thể khiến người ta nhớ đến cả miền đất. Khi những cây bàng cổ thụ trên Côn Đảo sai trĩu quả, dưới những tán lá từng che mát bao lớp người qua lại, từng trái bàng chín rơi xuống nền đất, mở đầu cho mùa thu hoạch. Người dân ở đây không hái quả non mà kiên nhẫn đợi trái chín tự nhiên. Với họ, đó không chỉ là nguyên liệu làm đặc sản mà còn là món quà thiên nhiên ban tặng sau nhiều tháng nắng gió.
Côn Đảo có nhiều cây bàng cổ thụ hàng trăm năm tuổi. Chính những cây bàng ấy đã tạo nên một thức quà không nơi nào có được. Hạt bàng ở đây lớn hơn hạt bàng ở nhiều vùng khác nhờ điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu đặc biệt của hòn đảo. Bên trong lớp vỏ cứng là phần nhân màu nâu óng. Thoạt nhìn, trái bàng chẳng có gì hấp dẫn. Lớp thịt mỏng, vị chát, bên trong là hạt cứng như gỗ, trong nữa là nhân hạt, chỉ bằng đầu đũa, dài trên dưới 1cm. Nhưng chính phần nhân bé nhỏ ấy lại là tinh túy. Để biến thứ nhân nhỏ bé ấy thành món quà được nhiều du khách tìm mua, người dân phải trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ. Quả bàng sau khi nhặt về được đem phơi dưới nắng đến khi thật khô. Sau đó là công việc tưởng đơn giản nhưng lại đòi hỏi đôi tay đầy kinh nghiệm: chẻ vỏ lấy nhân. Người mới làm thường làm vỡ hạt, còn người quen nghề chỉ cần một nhát dao vừa đủ lực là lớp vỏ cứng bật ra, để lộ phần nhân nguyên vẹn. Quan trọng nhất vẫn là công đoạn rang. Người đứng bếp phải canh lửa đều tay để hạt chín từ từ, giữ được độ giòn mà không cháy. Chỉ cần quá lửa một chút là hương thơm biến mất, hạt trở nên khô xác.
Ngày nay, mứt hạt bàng có hai hương vị quen thuộc. Loại mặn được rang cùng muối biển. Vị mằn mặn vừa đủ làm nổi bật cái béo bùi của nhân hạt. Càng nhai càng thấy thơm, càng ăn càng khó dừng. Loại ngọt lại mang một sắc thái khác. Đường được thắng vừa tới, quyện cùng chút gừng cay nhẹ, phủ mỏng lên từng hạt bàng. Cái ngọt không gắt mà thanh, để rồi sau cùng vẫn còn đọng lại vị béo rất riêng của nhân bàng.
Chiều hôm ấy, tôi mang theo một gói mứt ra bến Đầm ngồi chờ tàu. Gió biển lồng lộng, vài chiếc lá bàng đỏ xoay tròn rồi rơi xuống mặt đường. Tôi nhón từng hạt, vừa ăn vừa nhìn mặt biển loang loáng nắng. Mứt hạt bàng không tạo ấn tượng mạnh như vị ngọt của xoài sấy hay vị mặn mòi của mực một nắng. Hương vị đến chậm, nhẹ nhàng, giống hệt nhịp sống của Côn Đảo. Ăn một hạt chỉ thấy bùi. Ăn thêm vài hạt nữa mới bắt đầu cảm nhận vị béo, mùi thơm và cái hậu ngọt…
Trở về thành phố, nhiều tháng sau tôi vẫn còn nhớ con đường ven biển phủ bóng bàng, nhớ tiếng sóng vỗ không ngừng ngoài khơi, nhớ những người dân hiền lành vẫn cặm cụi ngồi tách từng hạt bàng như nâng niu món quà của thiên nhiên.
Hải Đăng
Bình luận