Miền Tây Nam Bộ có nhiều món canh chua nấu từ những nguyên liệu dân dã, nhưng canh chua trái giác vẫn mang một hương vị rất riêng. Đó là vị chua thanh của thứ quả dại mọc ven sông, quyện với vị ngọt của cá đồng và hương thơm của các loại rau vườn. Với tôi, món ăn này còn gắn liền với những ngày mưa ở quê, khi trái giác vào mùa, cá dưới đìa tươi rói, và cả nhà quây quần bên nồi canh nóng.
Trái giác mọc trên dây leo, thường gặp ở những vùng đất ẩm ven sông, ven rạch, bờ đìa hay những vạt dừa nước miền Tây. Cây giác ưa nước, phát triển mạnh vào mùa mưa và ít trái khi mùa khô đến. Trái xanh có vị chua pha chút chát, đôi khi gây cảm giác rát nhẹ nơi đầu lưỡi. Khi chín, trái chuyển sang màu tím sẫm, căng mọng nhưng vị chát càng rõ. Bởi vậy, giác ít được dùng để ăn chơi mà thường góp mặt trong những món ăn quen thuộc như canh chua, cá kho.
Ngày còn ở quê, mỗi khi trái giác vào mùa, má tôi thường bơi chiếc xuồng ba lá dọc theo con sông để hái trái. Nếu nhà có khách, má còn đi chài cá, lựa những con béo mập nấu canh đãi mọi người. Cả nhà tôi đều thích món này. Tôi nhớ nhất những lần theo má len lỏi qua các vạt cây ven bờ, vạch từng nhánh dây để tìm những chùm trái giác. Trái xanh lẫn trong đám lá, trái chín ánh lên sắc tím giữa màu xanh um của cây cỏ. Dọc đường, nếu gặp bông súng, má lại nhổ thêm một mớ. Những sản vật bình dị ấy khi kết hợp trong nồi canh lại làm nên hương vị đặc trưng của miền quê.
Cách nấu canh chua trái giác không quá cầu kỳ, nhưng cần khéo léo để vị chua hòa quyện với vị ngọt của cá. Trái giác xanh được rửa sạch, cho vào nồi nước nấu đến khi mềm rồi dằm nhẹ, lọc bỏ bã, giữ lại phần nước chua. Nêm gia vị vừa ăn, sau đó bỏ cá vô. Cá có thể là cá lóc, cá rô phi, cá nâu hoặc lươn đồng, tùy sản vật sẵn có và sở thích của mỗi nhà. Khi cá gần chín người ta mới thả rau vô để giữ độ tươi và vị ngọt tự nhiên. Các loại rau thường dùng gồm rau muống đồng, bắp chuối, bông súng, rau cần, lục bình, bồn bồn, hẹ nước hay đọt choại. Cuối cùng, thêm ngò gai và rau ôm để tạo mùi thơm đặc trưng. Không cần nhiều gia vị cầu kỳ, chính sự hòa quyện giữa cá, rau và nước trái giác đã làm nên sức hấp dẫn của món ăn.
Một tô canh chua trái giác nóng hổi ăn cùng cơm trắng là đủ cho một bữa cơm ngon miệng. Vị chua không gắt như me, cũng không sắc như chanh, mà dịu nhẹ, quyện vào thịt cá và vị ngọt của rau đồng. Mỗi loại rau góp một sắc thái riêng, từ độ giòn của bông súng đến vị bùi, giòn của bồn bồn.
Trái giác còn được dùng để kho cá. Chỉ cần cho nguyên trái kho với cá, đến khi mềm rồi dằm nhẹ để vị chua thấm với nước kho. Nhờ vậy, cá có vị chua dịu, nước kho đậm đà, ăn với cơm nóng rất đưa cơm. Tôi nhớ trái giác còn đi vào lời thơ, câu hát dân gian, gắn với mùa mưa và nếp sống thôn quê:“Ai về thăm lại chốn xưa/ Đồng xa nhớ lắm mùa mưa đây rồi/ Vẳng nghe trong tiếng à ơi/ Sa mưa trái giác ngọt nồi canh chua”.
Bây giờ, mỗi lần về quê, giữa trời mây miền sông nước, tôi vẫn phải ăn cho bằng được một bữa canh chua trái giác.
Bảo Bình
Bình luận