Có những món ngon bởi chúng cất giữ cả một quãng đời đã qua của một người. Với tôi, mắm hàu Côn Đảo là một món ăn thuộc về miền ký ức như thế. Mỗi lần mở nắp hũ mắm, mùi thơm nồng đặc trưng ấy không chỉ gợi vị biển, mà còn kéo tôi trở về những tháng năm tuổi trẻ, khi cuộc mưu sinh gắn chặt với sóng nước và những con hàu bám đầy ghềnh đá.
Ít ai biết rằng trước khi có một công việc ổn định ở thành phố, tôi từng sống bằng nghề biển. Mùa nước yên, gia đình làm đủ thứ nghề để kiếm sống, trong đó có việc chế biến mắm hàu bán trên đảo. Đó là những ngày còn nghèo, chẳng ai nghĩ món mắm bình dị ấy rồi sẽ trở thành một đặc sản được du khách tìm mua mỗi lần ghé Côn Đảo. Tôi vẫn nhớ những buổi sáng theo người lớn ra bến khi thủy triều vừa rút. Những chiếc ghe nhỏ lặng lẽ hướng về các đảo Tre Lớn, Tre Nhỏ, Tài Anh, Tài Em..., nơi những con hàu biển bám kín các vách đá. Đồ nghề chẳng có gì nhiều, chỉ là chiếc búa nhỏ, cây nhíp và chiếc ca đựng ruột hàu. Người mới làm rất dễ gõ trật. Chỉ cần mạnh tay một chút là vỏ vỡ vụn, phần thịt hàu cũng nát theo. Người quen việc thì chỉ nghe một tiếng “cốc” vừa đủ, vỏ hàu tách ra gọn ghẽ, để lộ phần thịt trắng ngần còn nguyên vẹn. Cả một buổi lưng còng trên ghềnh đá mới được vài ký ruột hàu, vậy mà ai cũng vui vì biết hôm ấy sẽ có thêm chút thu nhập. Về đến nhà, cả gia đình lại quây quần sơ chế. Hàu được rửa thật sạch, để ráo rồi trộn với muối, rượu và ớt bột theo công thức mà ông bà truyền lại. Công đoạn tưởng đơn giản nhưng quyết định gần như toàn bộ hương vị của mắm. Sau đó chỉ còn chờ khoảng ba tuần. Khi hũ mắm chuyển sang màu nâu hổ phách, phần thịt hàu nổi lên, nước mắm trong dần phía dưới, là biết đã đến lúc có thể thưởng thức.
Ngày ấy, mắm hàu là món ăn quen thuộc trên mâm cơm của người dân đảo. Chén mắm được pha thêm ít đường, vài lát ớt, chút tỏi giã dập và vắt thêm miếng chanh. Chỉ cần bấy nhiêu, ăn với cơm nóng, rau hay thịt ba chỉ luộc, cũng đủ hết veo nồi cơm. Có hôm đổi vị bằng bún tươi và rổ rau sống hái sau vườn, vị mặn mòi của biển quyện cùng vị ngọt tự nhiên của thịt hàu khiến ai ăn một lần cũng khó quên.
Rồi cuộc đời đưa tôi rời đảo. Tôi tiếp tục học hành, chuyển sang một công việc khác, sống giữa thành phố hiện đại với những tòa nhà cao tầng và nhịp sống hối hả. Những nghề liên quan đến biển chỉ còn là ký ức. Đã rất nhiều năm tôi không còn biết cầm búa gõ hàu hay ngồi trộn từng mẻ mắm như ngày trước. Nhưng có một điều chưa bao giờ thay đổi, đó là nỗi nhớ hương vị mắm hàu. Mỗi lần có dịp trở về Côn Đảo, món đầu tiên tôi tìm mua luôn là vài hũ mắm hàu mang về thành phố. Nếu chưa có dịp về, tôi lại nhờ người quen gởi giúp. Có khi chỉ vì thèm một bữa cơm với rau luộc chấm mắm hàu mà chờ mấy ngày liền để nhận được gói hàng từ đảo. Bạn bè ở thành phố lần đầu nếm thử thường hơi e dè vì mùi mắm khá đậm. Nhưng rồi sau vài lần ăn cùng thịt luộc hoặc bún, nhiều người lại hỏi mua thêm. Ngày nay, mắm hàu đã trở thành một trong những đặc sản được nhiều du khách tìm mua khi đến Côn Đảo. Ít ai biết rằng đằng sau món quà nhỏ ấy là biết bao buổi sớm theo con nước, là đôi bàn tay chai sần của người ngư dân kiên nhẫn gõ từng con hàu trên vách đá, và cả là những công thức gia truyền được gìn giữ. Đối với tôi, mỗi hũ mắm hàu vừa mang theo vị mặn của biển, vừa cất giữ một phần tuổi trẻ, những ngày tháng lam lũ nhưng đầy ắp tiếng cười bên căn bếp nhỏ, nơi cả gia đình cùng nhau làm nên từng mẻ mắm ngon.
Thùy Dương
Bình luận