Trong hơn một thế kỷ qua, một số người chỉ trích Kitô giáo cho rằng đức tin và tôn giáo không còn chỗ đứng trong thế giới khoa học hiện đại, nhưng một linh mục kiêm nhà khảo cổ người Mỹ đã đưa ra phản biện đầy thuyết phục.
Linh mục và cũng là nhà khảo cổ học Dave Heney, cha sở giáo xứ Thánh Bruno ở Whittier (TGP Los Angeles, Mỹ), khẳng định Giáo hội từ lâu đã đánh giá hoạt động nghiên cứu khoa học không phải là mối đe dọa đối với đức tin, mà ngược lại, là một trong các đồng minh vốn có của đức tin. Dựa trên nền tảng đào tạo khoa học và thần học Công giáo, cha cho rằng “điều được cho là sự xung đột giữa đức tin và lý trí” thật ra chỉ là lời đồn đãi của thời đại chứ không phải là một thực tế lịch sử.
Xuất thân từ gia đình khoa học
Cha Heney là con trai của một nhà khoa học, thụ phong linh mục năm 1978 và có bằng thạc sĩ về Tư vấn Hôn nhân, Gia đình và Trẻ em của Đại học Nam California (Mỹ). Vị linh mục là tác giả và đồng tác giả 5 quyển sách, trong đó cuốn xuất bản gần đây nhất là Catholic Saints and Scientists: Our Timeless Heroes (2025), tạm dịch Các vị thánh và nhà khoa học Công giáo: Những anh hùng trường tồn với thời gian của chúng ta. Năm 2002, cha sáng lập một chương trình giáo dục đức tin dành cho người trưởng thành được tổ chức liên giáo xứ trong mùa Chay hằng năm. Trên vai trò chánh xứ lẫn nhà khoa học khảo cổ, cha Heney cũng đứng ra tổ chức những chuyến hành hương khảo cổ Thánh địa, diễn ra thường niên và hiện đã bước sang năm thứ 20.
Cha chia sẻ về tuổi thơ lớn lên cùng khoa học, đọc rất nhiều tiểu sử của những nhà khoa học nổi tiếng các thời đại. “Câu nói yêu thích của ba tôi là: Hãy đến nơi mà dữ liệu dẫn đường cho con”, ngài kể lại, và cho biết vì thế đã học cách gạt bỏ những định kiến cá nhân và theo đuổi những gì mà chỉ các quan sát thực tế mang đến. “Tôi hiểu rằng chân lý không chỉ là điều mình muốn, mà là sự tồn tại khách quan ở ngoài kia. May mắn thay, điều đó ngăn cản tôi khỏi sự chấp nhận chủ nghĩa tương đối, vốn cho rằng chân lý chỉ mang tính chủ quan. Chính định hướng tìm kiếm chân lý khách quan đã dẫn tôi đến con đường theo ơn gọi linh mục”, vị chánh xứ Thánh Bruno nói.
Quan hệ giữa đức tin và khoa học
Trước câu hỏi rằng cha trả lời như thế nào khi những người theo chủ nghĩa vô thần cho rằng khoa học đối chọi với đức tin, cha Haley nhắc lại thánh Giáo Hoàng Gioan Phaolô II từng nhận định Thiên Chúa tạo ra vũ trụ, nên vũ trụ không thể nào mâu thuẫn với Thiên Chúa. Ngay cả thánh Phaolô cũng từng khiển trách người dân thành Rome vì không nhìn nhận đúng về vũ trụ: “Vì từ buổi tạo thành vũ trụ, những gì nơi Người, mắt xác thịt không thể thấy, thì trí khôn nhìn ngắm được nơi công việc Người làm: quyền năng hằng có và thần tính của Người, khiến họ vô phương chữa mình”.
Vì thế, vị linh mục khẳng định đức tin và khoa học không hề đối nghịch, mà ngược lại luôn củng cố lẫn nhau. Cha cũng nhắc rằng trong lịch sử liên tục xuất hiện những nhà khoa học Công giáo hoặc các tu sĩ, linh mục trở thành nhà khoa học. Chẳng hạn, nhà thiên văn học Nicolaus Copernicus đã nghĩ ra thuyết nhật tâm trong lúc làm kinh sĩ tại nhà thờ Chánh tòa Frombork ở Ba Lan. Cha đẻ thiên văn học hiện đại Galileo Galilei là tín hữu Công giáo thuần thành. Cha Gregor Mendel khám phá ra các quy luật di truyền học. Cha đẻ vi sinh vật học Louis Pasteur - một tín hữu Công giáo - là người đặt nền móng cho ngành vi khuẩn học và khoa học vắc xin. Cha Georges Lemaître xây dựng nên công thức toán học xác nhận thuyết vụ nổ lớn khai sinh vũ trụ.
Authority
Cha Haley tiết lộ nhà khoa học mà bản thân khâm phục nhất là cha Lemaître, bởi khám phá của ngài là một trong những phát hiện quan trọng nhất của ngành vật lý, và cho đến nay vẫn được kiểm chứng rộng rãi. Nhà vật lý học thiên tài Albert Einstein năm 1927 từng bác bỏ lý thuyết của cha Lemaître, nhưng đến năm 1933 đã bị lý thuyết này “chinh phục” tại sự kiện được tổ chức ở Viện Công nghệ California (Mỹ). Khi ấy, ông Einstein phải thốt lên: “Đó là mô tả đẹp đẽ nhất về nguồn gốc của vũ trụ!”.
Trên vai trò nhà khảo cổ học, cha Haley nhận định khảo cổ học Thánh Kinh là sự kết hợp đầy hứng khởi giữa khoa học và tôn giáo. Tại mỗi địa điểm đoàn của cha đến, mọi người đều tìm hiểu những chứng cứ khảo cổ. Trong số này, nơi được xác thực rõ ràng nhất thông qua các bằng chứng khảo cổ là mộ Chúa Giêsu và nơi Người chịu đóng đinh trên thập tự giá. Kế đến là những địa danh như Bethlehem, Caphácnaum và Nazareth.
HỒNG HOANG
Bình luận