Cha Francesco Castracane degli Antelminelli (19.7.1817 - 27.3.1899) là nhà tự nhiên học người Ý đi tiên phong trong việc ứng dụng kỹ thuật chụp ảnh hiển vi để nghiên cứu sinh học.
Sinh năm 1817 tại Fano và qua đời năm 1899 tại Rome, cha Francesco Castracane degli Antelminelli là hậu duệ của gia tộc Castracane ở Lucca và sau này trở thành tầng lớp quý tộc tại Fano. Chào đời tại giáo xứ San Cristoforo, ngài là con trai thứ năm trong gia đình gồm 11 con của Hiệp sĩ Leonardo và nữ Hầu tước Laurentina Galeotti.
Lòng đam mê nghiên cứu khoa học
Cậu bé Castracane từ thuở nhỏ đã theo học tại trường của dòng Tên ở Reggio Emilia thuộc vùng Emilia-Romagna, miền bắc nước Ý. Sau khi hoàn tất chương trình văn học, triết học tại đây và quyết định đi theo ơn gọi, năm 1837, thầy Castracane chuyển sang Học viện Nolfi để học thần học. Năm 1840, ngài được truyền chức linh mục và trở thành kinh sĩ của nhà thờ Chánh tòa tại Fano, thành phố ven biển thuộc vùng Marche, nằm ở miền trung nước Ý. Một năm sau, cha tiếp tục theo đuổi việc học tại trường Nobili ở Rome, và cùng với cha Della Rovere nghiên cứu khoa học, vật lý - hóa học, đặc biệt là quang học, đồng thời theo sát những tiến bộ của ngành nhiếp ảnh. Nỗ lực này đã đặt nền tảng cho danh tiếng của vị linh mục trong lĩnh vực ứng dụng kỹ thuật chụp ảnh hiển vi để nghiên cứu sinh học. Cha được công nhận là một trong những người tiên phong ứng dụng kỹ thuật trên.
Với niềm đam mê thiên nhiên, trong nửa sau cuộc đời, cha Castracane tập trung nghiên cứu ở lãnh vực sinh học. Năm 1852, ngài xin từ chức kinh sĩ để dành nhiều thời gian hơn cho hoạt động nghiên cứu và chuyển hẳn đến sinh sống tại Rome. Một thập niên sau, những cuộc thử nghiệm đầu tiên kết hợp máy ảnh với kính hiển vi đã được ngài thực hiện với tảo cát, nhóm vi sinh vật quang hợp sống chủ yếu trong nước, có tên khoa học là Diatom. Sau này, tảo cát trở thành đối tượng nghiên cứu chính của cha.
Cha Castracane đã sử dụng máy ảnh để ghi lại hình ảnh phóng đại từ kính hiển vi, đồng thời áp dụng ánh sáng đơn sắc và kỹ thuật thị giác lập thể nhằm quan sát rõ hơn cấu trúc của các vi sinh vật. Ngài khảo sát cấu trúc, những chức năng sinh lý, trong những năm cuối đời thì tập trung vào quan sát quá trình sinh sản của chúng. Sau đó, vị linh mục mở rộng nghiên cứu sang hệ thực vật nước ngọt và nước biển, đưa ra những kết luận quan trọng liên quan đến điều kiện sống và quá trình sinh sản của tảo cát, đặc biệt là giả thuyết về bào tử. Cha cũng quan tâm đến địa chất học, do vai trò của trầm tích tảo hóa thạch trong cấu tạo các tầng đất. Tất cả những nỗ lực đều nhằm tìm kiếm lời giải cho một số vấn đề xảy ra cho sinh học, địa chất, lẫn thủy văn học.
Tiếng tăm sau chuyến thám hiểm Challenger
Theo thời gian, danh tiếng của cha Castracane đã vươn khỏi nước Ý, thiết lập mối quan hệ với nhiều nhà khoa học hàng đầu châu Âu và Mỹ. Trong lĩnh vực thực vật học bậc thấp, cha được xem là một trong những chuyên gia hàng đầu trong và ngoài nước. Vì thế, chính phủ Anh đã tin tưởng giao cho ngài nghiên cứu bộ sưu tập thực vật phù du thu thập từ chuyến thám hiểm Challenger, vốn là một trong những chuyến khảo sát khoa học biển đầu tiên và quan trọng nhất trong lịch sử loài người, do Hải quân Hoàng gia Anh tổ chức từ năm 1873-1876. Sau quá trình nghiên cứu, cha phát hiện được 3 chi, 225 loài và khoảng 30 biến thể mới. Công trình này đã được xuất bản và giành được huy chương vàng tại Triển lãm Parma năm 1887.
Bên cạnh đó, khối lượng nghiên cứu đồ sộ của cha còn được thể hiện qua 126 chuyên khảo viết bằng tiếng Ý, Pháp, Anh và Đức, phần lớn được công bố trong các tài liệu thuộc Học viện Giáo hoàng về khoa học - Accademia dei Nuovi Lincei, nơi ngài giữ vai trò chủ tịch từ năm 1870. Đây là những minh chứng cho nỗ lực lao động bền bỉ suốt đời của vị linh mục trong việc nghiên cứu, phân loại và lý giải vai trò quan trọng của tảo cát trong sự hài hòa của tự nhiên. Cha Castracane còn là thành viên của nhiều viện hàn lâm và hội khoa học quốc tế. Bên cạnh khoa học cha còn quan tâm đến nông nghiệp, đề xuất phương pháp luân canh nhằm cải thiện đời sống nông dân. Dù vô cùng nổi tiếng, cha Castracane vẫn giữ lối sống giản dị, luôn sẵn sàng tranh luận khoa học với tinh thần cầu thị, và tin tưởng vào sự tiến bộ của khoa học thực nghiệm gắn liền với chân lý.
Vị linh mục đã qua đời trong thanh thản ngày 27.3.1899, sau khi trình bày công trình nghiên cứu trước viện hàn lâm. Ngài vẫn làm việc và dâng thánh lễ cho đến ngày cuối cùng của cuộc đời. Một tấm bia tưởng niệm đã được đặt tại nhà thờ Chánh tòa Fano để vinh danh cha Castracane. Tấm bia vẫn còn đến ngày nay.
HỒNG HOANG
Bình luận