Trong bộ phim hài nhạc kịch “Gentlemen Prefer Blondes” (Quý ông thích các cô nàng tóc vàng, 1953), cố diễn viên Marilyn Monroe đã trình diễn bài hát “Diamond Are a Girl’s Best Friend” (Kim cương là bạn thân thiết của phái nữ). Nội dung bài hát nêu lên quan điểm thực dụng của những mỹ nữ chân dài chuyên lợi dụng đàn ông để làm giàu. Với họ, tình cảm của đàn ông rồi sẽ phai nhạt, nhan sắc của phụ nữ rồi sẽ úa tàn, chỉ có kim cương là mãi trong trẻo lấp lánh. Vì vậy, những viên đá quý này tượng trưng cho tiền tài và quà cáp đắt tiền của đàn ông, là bạn của phái nữ. Màn trình diễn hào nhoáng của Marilyn Monroe trong bộ váy hồng sang chảnh đã ảnh hưởng sâu sắc tới khán giả đại chúng. Viện phim Mỹ xếp hạng “Diamond Are a Girl’s Best Friend” là ca khúc hay thứ 12 của thế kỷ XX. Nhiều ca sĩ hiện đại cũng lấy cảm hứng từ bài hát, qua đó góp phần đẩy mạnh chiến dịch truyền thông lâu đời của giới tài phiệt tư bản về giá trị kim cương.
Theo sử sách, con người đã khai thác kim cương từ thế kỷ IV TCN tại Ấn Độ. Thời cổ đại, người Ấn tin viên đá trong suốt này tượng trưng cho sự tinh khiết, giàu sang và có liên kết tâm linh với sao Kim. Khi đeo trang sức kim cương, con người sẽ được ban cho sự hài hòa, vận may, tinh thần sáng suốt. Viên kim cương Ấn Độ nổi tiếng nhất thế giới là Koh-i-Noor (Ngọn núi ánh sáng). Theo truyền thuyết xa xưa, đây là món quà thần mặt trời tặng nữ thần đất mẹ, có kích thước lớn và chất lượng tuyệt hảo. Nhiều vua chúa từng giữ viên kim cương như báu vật, nhưng kết cục toàn gặp vận xui. Khi Anh xâm lược Ấn Độ, Koh-i-Noor bị giao nộp cho nữ hoàng Victoria rồi bị cắt nhỏ hơn cho vừa ý nữ hoàng. Cuối cùng, viên đá được khảm lên vương miện nữ hoàng Anh và được truyền cho các thế hệ nữ trong hoàng tộc đến tận ngày nay.
Mặc dù được đánh giá cao, nhưng trước thế kỷ XIX, kim cương vẫn chưa được giới nhà giàu hoặc người sưu tầm đá quý săn đón nồng nhiệt. Bởi kim cương không hề hiếm gặp, đây là một trong các loại đá quý phổ biến nhất trên Trái Đất. So với ngọc lục bảo hay lam ngọc thượng hạng, kim cương không đắt và quý hiếm bằng. Kim cương chỉ có thể dùng làm trang sức hoặc làm mũi khoan, dụng cụ cắt kính, nhờ độ cứng và độ bền cao nhất trong các loại đá quý. So với ngọc lưu ly (lapis lazuli) thì kém xa về mặt ứng dụng đời sống. Từ mấy ngàn năm trước, ngọc lưu ly đã vô cùng nổi tiếng ở nền văn minh sông Ấn, Lưỡng Hà, Ai Cập, Hy-La. Không chỉ làm trang sức, ngọc lưu ly còn có thể chạm khắc, khảm vào đồ vật, trang trí nội thất và kiến trúc. Sang thời Phục Hưng, ngọc lưu ly còn được nghiền thành bột màu để vẽ tranh, là loại màu đắt đỏ nhất nhì thời đó nhưng cực kỳ hút khách. Bởi màu xanh từ ngọc lưu ly chính là màu áo Đức Mẹ Maria, bất cứ bức họa Đức Mẹ nào cũng cần bột màu này.
Vậy tại sao kim cương đột nhiên “lên đời” và biến thành vua đá quý? Tất cả bắt nguồn từ chiến dịch tuyên truyền tinh vi và lâu dài của tập đoàn trang sức De Beers của Anh. Kể từ năm 1947, thông điệp “A Diamond is Forever” (Kim cương là vĩnh cửu) của tập đoàn này nhanh chóng thấm vào nhận thức của xã hội qua vô số sản phẩm giải trí, chương trình quảng cáo mà De Beers bỏ tiền đầu tư. Dần dần, từ một loại đá quý phổ biến, người ta bắt đầu tin rằng kim cương rất quý hiếm, là biểu tượng cho tình yêu bất diệt. Muốn cầu hôn phải mua nhẫn kim cương mới “đúng chuẩn”. Ông chồng nào có điều kiện thì tặng trang sức kim cương cho vợ vào kỷ niệm ngày cưới hoặc lễ tình nhân. Thậm chí nhiều đại gia còn mua kim cương làm của để dành giống như mua vàng bạc.
Hiện nay, cơn sốt kim cương đã bị dội một gáo nước lạnh ở thị trường Việt Nam vì sự kiện kim cương giả, kim cương lậu. Nhiều người rục rịch muốn hoàn trả số kim cương đã mua, để rồi nhận ra giá bán lại chẳng bao giờ bằng giá mua ban đầu. Té ra đằng sau lớp “filter” hào nhoáng, kim cương không hề có giá trị bền vững như vàng.
Có lẽ vụ kim cương lùm xùm đang gây chấn động là tín hiệu người ta nên thoát khỏi ảo ảnh truyền thông, nhìn nhận kim cương theo đúng giá trị thật. Nó không phải vua của mọi loại đá quý, càng không thể tích trữ hay đầu tư lâu dài. Thế nhưng, dù bỏ mác “tình yêu vĩnh cửu” mà giới tài phiệt gán cho, kim cương vẫn mãi lấp lánh, trong veo, cứng cỏi như thế. Đúng như lời thoại trong vở kịch “Romeo và Juliet”: “Cái tên nào có nghĩa gì? Bông hồng kia, giá gọi bằng một tên khác, thì hương thơm cũng vẫn ngạt ngào”.
Ths-Bs Lan Hải
Bình luận