Lý thuyết y học và cả chuyện kể dân gian Đông - Tây, đều lưu lại bài học vô cùng đắt giá về cách con người ứng xử với cơ thể khi rơi vào trạng thái quá giới hạn. Đôi khi, một hành động tưởng chừng nhỏ nhặt lại quyết định ranh giới giữa sự sống và cái chết.
Truyện cổ Á Đông có một câu chuyện khá lý thú: Một ông thầy địa lý đi công việc xa nhà, giữa đường vừa khát vừa mệt nên ghé vào nhà dân xin nước uống. Bà chủ nhà đưa cho ông ly nước mát, ông vui mừng nhận, nhưng bỗng nhận ra ly nước có lẫn những hạt đậu. Để tránh nuốt phải đậu, ông đành nhấp từng ngụm nhỏ. Sau khi uống xong cốc nước, nghĩ rằng bà nọ bày trò chơi khăm mình nên ông rất khó chịu. Nhìn rõ thế đất nhà bà phạm mấy điều đại kỵ trong phong thủy, có thể gây họa cho gia chủ, ông vẫn khẳng định nó sẽ giúp gia đình bà phát tài, nhà cửa yên ấm, con cháu đầy đàn. Người đàn bà cung kính cảm ơn thầy địa lý, còn ông thì cười thầm trong bụng. Vài năm sau, ân hận vì đã hại người chỉ vì chuyện nhỏ nhặt, ông trở lại ngôi làng ngày xưa, tìm gặp bà chủ nhà để sửa chữa sai lầm. Vừa đến nơi, ông đã được bà chủ vồn vã đón tiếp và cám ơn, đúng là mảnh đất lành khiến gia đình bà thịnh vượng hơn nhiều. Thầy phong thủy vô cùng bất ngờ khi đất độc hóa đất lành. Nếu bà chủ nhà lương thiện đến nỗi “đức năng thắng số”, cớ sao nỡ cho đậu vào cốc nước của ông?
Nghe ông hỏi về cốc nước, bà mỉm cười giải thích rằng lúc đó ông quá mệt và sắp chết khát, nếu uống nước quá vội sẽ bị sặc và nguy hiểm đến tính mạng. Vì thế, bà cho ít đậu vào để ông phải uống từ từ. Nghe xong, thầy phong thủy càng hổ thẹn vì đã hiểu lầm ân nhân.
Nếu câu chuyện Á Đông trên là một bài học về việc “hãm phanh” kịp thời cho cơ thể, thì ở phương Tây, một câu chuyện khác để lại bài học đau xót khi con người đi quá giới hạn chịu đựng của bản thân.
Theo truyền thuyết Hy Lạp, vào năm 490 TCN, sau khi quân Athens chiến thắng quân xâm lược Ba Tư tại cánh đồng Marathon, chỉ huy phe Athens đã sai một người lính tên Pheidippides chạy về quê hương báo tin thắng trận cho dân chúng. Người lính chạy một mạch 42 cây số từ Marathon về Athens, không phút nào ngơi nghỉ. Tới nơi, anh hô vang tin chiến thắng rồi gục xuống và qua đời. Để tưởng niệm anh, mỗi năm dân Athens đều tổ chức cuộc thi chạy Marathon, tái hiện quãng đường mà người lính năm xưa đã vượt qua. Dần dần, cuộc thi này lan rộng khắp Hy Lạp và toàn thế giới.
Ngày nay, khi nhìn lại truyền thuyết dưới góc độ khoa học, người ta đã hiểu vì sao người lính Pheidippides lại đột tử ngay sau khi báo tin thắng trận. Hóa ra cơ thể anh đã suy kiệt, căng thẳng vì chạy quá lâu, đáng lẽ nên thong thả đi bộ một quãng ngắn rồi mới dừng lại nghỉ. Thế nhưng, anh lại đứng lại đột ngột để báo tin, sau đó gục xuống vì nhẹ nhõm. Chính điều đó đã làm trái tim và cả cơ thể anh bị sốc, gây ra cái chết thương tâm.
*
Mùa hè năm nay khắc nghiệt hơn hẳn những năm qua vì hiện tượng El Nino, người ta cũng dễ suy kiệt và mất mạng do nắng nóng, nhất là giới shipper luôn phải chạy xe dưới nắng gắt và người thường xuyên lao động ngoài trời. Ở Việt Nam, vào ngày 25.5 vừa qua, bệnh viện đa khoa tỉnh Phú Thọ liên tục tiếp nhận bệnh nhân say nắng hoặc sốc nhiệt, trong đó có bệnh nhân hôn mê sâu và nguy hiểm tới tính mạng. Những người này đều là nông dân cao tuổi, bị gục ngã trong khi gặt lúa giữa trưa nắng suốt một thời gian dài. Khi được đưa vào viện, họ đã được y bác sĩ tiến hành bù nước, điện giải kết hợp làm mát cơ thể.
Không chỉ có Việt Nam mà ở Trung Quốc, Ấn Độ, Đông Nam Á cũng xuất hiện rất nhiều nạn nhân sốc nhiệt. Ngoài nguyên nhân nghề nghiệp, còn do thói quen sai lầm như: tắm nước lạnh ngay sau khi dang nắng, uống nước đá/bia lạnh khi cơ thể đang nóng bừng, đột ngột bước từ chỗ nóng vào phòng điều hòa quá lạnh, chỉ uống nước khi cảm thấy khát và uống quá vội vàng… Tất cả những yếu tố đó đều có thể dẫn đến sự cố thương tâm như người lính Athens thời cổ đại. Anh không hy sinh trên chiến trường, không chết vì bị thương hay bệnh tật nhưng lại gục ngã vì không nghỉ ngơi đúng cách sau khi chạy về quê hương báo tin thắng lợi.
Aristotle từng nói: “Sức khỏe là lựa chọn, không phải bí ẩn của sự ngẫu nhiên”. Thay vì lo sợ nơm nớp trước bệnh tật, thời tiết, ta có thể chủ động đưa ra lựa chọn sáng suốt, học hỏi kiến thức đúng đắn nhằm bảo vệ sức khỏe của mình và người khác, giống như bà chủ nhà tốt bụng cho đậu vào cốc nước, cứu mạng ông thấy phong thủy khát khô.
Ths-Bs Lan Hải
Bình luận